Beemster architect in ruste bekijkt de Beemster nog een keer filosofisch

In maart dit jaar werd aan architect Cornelis de Jong de Cultuurprijs van de Beemster toegekend. Dat hij daarvoor dit keer in aanmerking zou komen, stond eerlijk gezegd bij hem eigenlijk al helemaal als een paal boven water. "Je wordt toch zomaar niet voor niets voor een tweede keer genomineerd!", is zijn vaste overtuiging. Nu, in zijn stolp "De Meerwaarde", kijkt hij samen met zijn echtgenote Maja, terug op een leven vol architecturale uitdagingen. De Cultuurprijs van de Gemeente Beemster, vindt hij een erkenning voor zijn inspanningen om mooie, bij hun omgeving passende, gebouwen te ontwerpen.

Gemeentehuis
En zo zat Cornelis de Jong, net als in 2007, daar weer op het rijtje genomineerden in de raadszaal van het fraaie gemeentehuis Beemster, waarvan het ontwerp op zijn tekentafel tot stand kwam en in 1993 werd opgeleverd. Hij is trots op zijn schepping, want wat is er niet mooier voor een architect dan zo'n belangrijk gebouw in zijn eigen gemeente te mogen bouwen.
Vanaf de toren van de kerk van Middenbeemster kan goed bekeken worden, hoe het eigenlijk in elkaar steekt. Echt een fraai staaltje van architectuur met Beemster traditie, waarbij een stolp niet ontbreekt.

Middelwijck
Het brengt het gesprek op dat andere nieuwe gebouw, dat in Middenbeemster recentelijk is verrezen. Daar heeft hij met zijn gevoel voor traditie en landschap echt geen goed woord voor over. Als hij uit het raam van zijn huiskamer kijkt, kan hij het zien liggen en hij wordt er niet vrolijk van. Hij vindt het van een armzalig niveau dat droefgeestig en kazerne-achtig oogt. "Een opvoedingsgesticht voor oude mensen", noemt hij het en hij hoopt van harte er nooit terecht te komen.
Ook voor het ontwerp van de nieuwbouw bij de kerk kan hij niet veel waardering opbrengen. Hij noemt het een koekoeksklok en vindt dat een stal niet bij een kerk hoort. Over het 'heilige voorschrift', dat er naast een historisch gebouw niet in dezelfde stijl een nieuw gebouw kan worden geplaatst, haalt hij zijn schouders op. "De vorm is de creatie van één mannetje en daar ben je van afhankelijk", zegt hij. Maar het kerkenerf is echt niet geschikt voor een nieuwbouw van dergelijke omvang.

Westenburgh: 'n Paukenslag
Als goed voorbeeld hoe mooi ruimte in de polder kan worden benut noemt hij de bouw van Westenburgh, dat overigens ook nogal eens wat kritiek heeft opgeleverd in verband met de plek: men vindt het te dicht aan de weg staan en daardoor te massaal overkomen. "Het staat er juist prachtig", verklaart De Jong. Het is een grote bouwlocatie, dat wel, maar vroeger hebben er minstens veertig van die kleine kasteeltjes in de polder gestaan. Het oogt heel divers en de hoogte is juist een winstpunt, een stuk muziek, een paukenslag om mensen bij de les te houden. Het is natuurlijk geen wonder, dat hij het ontwerp van Westenburgh bejubelt, want het is een ontwerp, dat op de tekentafel van zijn eigen architectenbureau tot stand kwam. En er is eigenlijk ook niets mis mee, want het is een prachtig complex geworden.

Daarmee is het gesprek natuurlijk meteen gekomen op de vele bijzondere scheppingen die De Jong in zijn lange leven als architect de wereld heeft geschonken. Het is een indrukwekkende lijst van fraaie gebouwen, waarvan er veel in de Beemster staan, maar ook overal in het land, waar iets meer dan zomaar een 'woninkje' moest worden gebouwd. In de Beemster zijn er de belangrijke gebouwen als het Gemeentehuis, en de Bibliotheek Beemster, maar ook de woonwijk Uilenhoeve en het huis aan de Nekkerweg 32.
Veel restauraties werden door zijn bureau ter hand genomen, zoals zijn eigen boerderij De Meerwaarde, maar ook De Eenhoorn en Museumboerderij Westerhem.
En in Noord-Holland mag in de lijst van opsommingen natuurlijk het Zuiderzeemuseum niet ontbreken, want daar heeft hij een heel groot aandeel in gehad. Kortom te veel om allemaal op te noemen.

Architectuur als ambacht
Wie het allemaal eens op een rij wil zien, moet maar eens het boek lezen, dat Maja de Jong-de Herder over het leven van haar echtgenoot heeft geschreven. Een veelheid aan grote en kleine projecten zijn er in foto's en tekeningen in opgenomen, maar vooral is het leuk de anecdotische verhalen te lezen over een jongetje, een aannemerszoon, die als metselaar/timmerman zijn carrière begon, maar uitgroeide tot een belangrijk architect met heel veel gevoel voor historische waarden.
Op een onderhoudende manier schrijft Maja over de ontmoetingen met opdrachtgevers en laat daarbij hun meest vreemde wensen, maar ook vaak vreemde gedragingen daarbij niet onbesproken.

Molen De Nachtegaal
En, om nog maar weer even terug te komen op de toekenning van de Cultuurprijs van de Beemster: Cor heeft het aan de prijs verbonden bedrag van € 1.000,00 ter beschikking gesteld van de Stichting tot Behoud van molen De Nachtegaal. Dat deze molen nu zo te verpauperen staat is natuurlijk een doorn in het oog van een architect, die zo begaan is met de historisch bouwwerken, die de Beemster nog bezit. Hij noemt het armzalig voor het Beemster Erfgoed, dat dit stukje historie uit de zeventiende eeuw zo tot verval is geraakt. "Het enige molentje, dat de Beemster nog heeft, moet behouden blijven!" stelt hij met klem. Die schenking is natuurlijk een prachtige geste, maar het is slechts een druppel op de gloeiende plaat. Voor de restauratie is heel veel geld nodig en het wachten is op het afkomen van een subsidie van provincie of het rijk. Voorlopig staat de molen er nog bij, zoals de onderstaande foto's laten zien.