Architectenbureau De Jong maakte ook ontwerp voor de nieuwbouw bij de Keyserkerk
Middenbeemster, maandag 26 januari 2009

In de Commissie Grondzaken d.d. 3 maart lijkt nu toch de discussie los te barsten over het functioneren van de Welstandscommissie met betrekking tot de vraag waaraan een nieuw te bouwen project in de Beemster moet voldoen wil het passen op de daarvoor bestemde plek. De reden hiervoor is het ongenoegen van de raadsfracties over de aantasting van het dorpsgezicht door het nu helaas voltooide nieuwbouwproject Middelwijck in het Pr.Beatrixpark en het feit dat nagenoeg alle Beemsterlingen er zich met afschuw over uitspreken.
Ongetwijfeld zullen tijdens die discussie toch ook weer de vragen over de nieuwbouw bij de Hervormde Keyserkerk van Middenbeemster worden opgeworpen. Honderden Beemsterlingen hebben zich namelijk tegen het uitverkoren ontwerp uitgesproken.

Onlangs verscheen een interview met architect Ko Graas van Architectenbureau de Jong in Middenbeemster met een verslaggever van Dagblad Waterland, waarbij Graas meedeelde, dat hij ook een ontwerp had gemaakt voor de nieuwbouw van de kerk. Hoe dat ontwerp er precies uitzag, werd niet in het artikel onthuld.
Dan word je toch wel even nieuwsgierig, want Architectenbureau de Jong staat immers bekend als een ontwerper van gebouwen die getuigen van respect voor de omgeving. Zie maar ons eigen gemeentehuis! Die nieuwsgierigheid leidde tot een telefoontje en een afspraak voor een interview. Bij dat gesprek verklaarde Graas, dat hij in 2004 zo geïnspireerd was door de vraag hoe een passende aanbouw aan de kerk van Middenbeemster er uit zou moeten zien, dat hij zijn ideeën in een bijzonder ontwerp neerlegde. Natuurlijk in de hoop dat hij die prachtige opdracht zou verwerven. Het was ook niet vreemd, dat hij zich zo betrokken voelde want de restauratie van de kerk in 2003 en 2004 werd eveneens door zijn bureau uitgevoerd.
Toen hij zijn ontwerp aan de bouwcommissie van de Kerk voorlegde, kreeg hij te horen, dat er een prijsvraag was uitgeschreven, waaraan alleen drie geselecteerde architecten mochten deelnemen en Architectenbureau De Jong hoorde daar niet bij. Bekend is thans, dat de winnaar Henket werd, waarvan de ontwerptekeningen al veel stof hebben doen opwaaien.

"Ik heb mijn ontwerp nog wel aan de Bouwcommissie aangeboden, maar die nam het voor kennisgeving aan. Het ontwerp is verder niet ter tafel gekomen en vrijwel niemand heeft het onder ogen gekregen. Het was blijkbaar Dagblad Waterland wel ter ore gekomen en ik werd gevraagd voor een interview. Ik vond het wel jammer, dat niet één tekening van mijn ontwerp in de krant werd gepubliceerd," zegt Graas als hem daarnaar wordt gevraagd. Hij was wel bereid de tekeningen ter beschikking te stellen aan de Beemster Bengel.

Al vindt de redactie van de Beemster Bengel, dat zij zich neutraal moet opstellen, bij het zien van de ontwerptekeningen ontsnapte mij toch een kreet van verrukking. Dit deed bijna Gaudiaans aan!
In het gesprek kwam onder meer het nu al weer afbladderende pleisterwerk van de muren in de kerk ter sprake en de vraag werd gesteld of, als op zo korte afstand van de kerk, een gebouw zou verrijzen dit ook nog consequenties zal hebben wat betreft de vochtigheid van de dan beschaduwde muur.

In het ontwerp van Graas is daar helemaal geen sprake van. Integendeel: tegen de muur van de kerk ligt een patio met daarin lichtkoepels. Deze voorzien de daaronder liggende verblijfruimte van daglicht. De muren van de patio heeft bogen, in de vorm van de ramen van de kerk, waar door transparantie wordt verkregen. Het geheel blijft ook onder de ramen.

Eigenlijk kan de architect beter zelf aan het woord worden gelaten en dat doet hij in een toelichting, die bij het ontwerp was gevoegd:

De kerk in het "Midden"
De kerk als gebouw, zoals het daar al bijna 400 jaar staat bij de kruising in het midden van de Beemster, vertegenwoordigt een vorm die uniek is; zo fijn van structuur, goed van verhouding en spitsvormig als middel- en herkenningspunt in de vlakke Beemster. Het is van groot belang respect te hebben voor dit staaltje bouwkunst uit die tijd. Niet alleen het gebouw, maar ook de omgeving is net zo belangrijk. Een stukje nieuwbouw of uitbreiding vergt dan ook de grootst mogelijke aandacht. Eigenlijk is iedere toevoeging te veel, maar gezien de veranderingen in de maatschappij, én mede daardoor het gebruik van de kerk, is er behoefte ontstaan aan uitbreiding. Deze moet voldoen aan de eisen van deze tijd, de bouwregelgeving en het programma van eisen van de opdrachtgever.

Uitgangspunten voor de vormqeving en indeling
Ik ben uitgegaan van het bestaande beeld, qua verhouding een hoog gebouw ten opzichte van zijn grondvlak, met een spitse hoge toren, op een aflopende terp naar omringende sloten en het door hoge bomen omringde kerkenerf. Om dit beeld zo min mogelijk te verstoren en de kerk als middelpunt te behouden, is een ontwerp ontstaan dat juist laag is, zodat de terp de terp blijft.

Toegang
Er is gekozen is voor vier toegangsmogelijkheden tot de nieuwbouw, te weten, twee vanuit de kerk, een vanuit het zuiden en een vanuit het westen. De twee toegangen vanuit de kerk zijn gerealiseerd om de dominee en eventueel optredende koorleden of muzikanten een doorgang naar de nieuwbouw te bieden en de andere is voor het publiek. Zij worden via een flauwe hellingbaan naar de ruime foyer geleid, die voorzien is van toiletgroepen ook t.b.v. invaliden. Er is tevens een garderobe.

Foyer
Op het niveau van de foyer is tevens een ruimte voor de dominee en aangrenzend een vergaderruimte. Bij de balie voor uitgifte van koffie, dranken en andere versnaperingen is ook aan een ruimte voor keuken en opslag gedacht.

Terras
Bij mooi weer kan ook de binnentuin in gebruik worden genomen als terras.

Kloostergang
Door de verbindingsgangen, zuidelijke kerkmuur en foyer ontstaat een soort kloostergang met tuin/terras, waar in alle rust diverse activiteiten kunnen worden georganiseerd.

Hoofdingang
De hoofdtoegang is in het zuiden gesitueerd; bereikbaar via een brug over de kerkerfsloot. Via een tochtportaal wordt een trap en hellingbaan bereikt om op het niveau van de foyer te komen. Rechts in de entree is een lift gesitueerd.

Souterrain
In het souterrain zijn ruimten voor de kinderneven-dienst, creche- en jongerengroepen, evenals een toiletgroep. Ook is het souterrain bereikbaar met een lift. In de kelder is ruimte voor opslag, kleedruimten en technische ruimten.

De gebruikte bouwmaterialen
Een gebouw in de vorm van een terp, gebouwd met natuurlijke materialen, die op de juiste manier in zijn totaalvorm worden ingepast (baksteen en houten spanten), gedeeltelijk een vegetatiedak en glasdak. Het is van groot belang, dat interieur en exterieur één geheel vormen!

Graas besloot met de opmerking, dat uit zijn ontwerp een eerlijke hedendaagse bouwstijl spreekt, waardoor herkenning en datering in de toekomst mogelijk zal zijn.

Conclusie: zo´n ontwerp, ook al wil je je nog zo neutraal opstellen, laat toch wel even achter het oor krabbelen.

Voor de geïnteresseerden hieronder de tekeningen in een wat groter formaat

Zie ook de eigen website van de Keyserkerk

Vooraanzicht

Plattegrond

Doorsnede

Zijaanzicht

Erny van de Kleut