Middenbeemster, 1 januari 2012

Hieronder een tekening, die ik, toen nog Erny Sieswerda, meer dan 60 jaar geleden op obs De Watergraafsmeerschool in Amsterdam Oost maakte met als opdracht... ik denk: sfeer en gezelligheid in de wintermaanden. Ik verwonderde me over de preciesheid waarmee ik als 10-11 jarige de dingen uit mijn omgeving optekende. Mijn moeder vond het klaarblijkelijk ook zo de moeite waard, dat ze al mijn tekeningen in een map stopte en zuinig bewaarde, zodat ik ze pas jaren na haar overlijden kon ontdekken.

Omdat ik het leuk vind om al mijn vrienden, kennissen en e-mailcontacten t.g.v. de feestdagen een bijzondere groet te sturen, kwam deze tekening 'boven drijven'. Zo heb ik meer dan 200 e-mails verzonden en ik wil het hierbij de bezoekers van deze site ook niet onthouden. Daarom als eerste artikel in januari 2012.

Warmte en gezelligheid
Mijn tekening schetst de werkelijkheid van de jaren vijftig van de vorige eeuw. Sinds die tijd is er veel veranderd. We hoeven nu alleen maar de verwarming een graadje hoger te zetten en van de kolenman heeft de jeugd nog nooit gehoord.  

In mei begonnen de klanten vaak al kolen in te slaan voor de winter. Vaak werden de kolen ook nog met paard en wagen vervoerd. De kolenman had geluk als de klant het kolenhok in de tuin had. Maar in de stad met huizen die meerdere verdiepingen telden, moesten de zakken van een half mud naar de zolder worden gesjouwd: wel 5 trappen hoog! Een mud kolen was waarschijnlijk 70 kg, maar dat heb ik nergens op internet kunnen checken. Wel dat aardappels per mud gingen en dat een mud 70 kg was.  
Antraciet was er in drie kwaliteiten naar grootte: grof, middel en fijn. Die laatste waren het goedkoopst, evenals cokes... cokes waren al gebruikt door de kolencentrales voor de gaswinning. Dan had je nog de eierkolen, ter grootte van een tafeltennisbal, waar teer in zat verwerkt maar ook best brandde. Op school werd nog lang turf gebruikt voor de grote buikige kachels, die met een traliehek gesloten werden. De kolenmannen waren aan het eind van de werkdag door het kolenstof natuurlijk zo zwart als wat door het stof dat door de jute zakken stoof. Witte mannen, die slavenarbeid verrichtten.
En iedereen had toen nog echte kaarsjes in de kerstboom...

Reacties
In werkelijkheid was de open haard die op de tekening hierboven staat, niet aanwezig in het huis, waar ik woonde. Er stond wel een gezellige rondbuikige zwarte haard met micaruitjes, die -als er flink werd gestookt- rood verkleurden. De haard, vond ik, compleet met de spiegel, de klok, de vazen ter weerszijden en het haardkleedje, terug op een andere tekening.
Ach... Het was gewoon even een duik in het verleden, waarvan ik dacht dat mijn mail misschien stof tot het ophalen van herinneringen zou opleveren tijdens het gezellig samen kerst of oudjaar vieren.
Verreweg meer dan de helft van de geadresseerden heeft de mail waarschijnlijk zonder lezen weggeklikt, maar een twintigtal geadresseerden stuurde me zonder commentaar een eigen kerst- en nieuwjaarswens toe en van een kleine 30 kwam een bedankje voor deze kerstwens.
Maar van zeker 50 kwam een reactie met herinneringen aan de eigen jeugd. Dat vond ik zo leuk, dat ik er in dit artikel even op wil terugkomen met een bloemlezing uit die e-mails.

• Bij ons werden de kolen in de achterschuur gebracht en ik moest elke avond kolen halen. Leuk dat het allemaal zo weer boven komt.
• Ik ken die tijd ook nog goed! En wat was ik trots, als kleine jongen, als ik een kit met kolen uit het schuurtje mocht halen voor mijn vader!
• De herinneringen aan het kolentijdperk, zijn voor mij ook niet vreemd. Ik mocht vroeger vanuit een voorraad kolen, in een koude dors, de kolenkit vullen.
• Wat een leuke tekening, zo goed getroffen en wat leuk die kolensjouwers allemaal met kniestukken.
• Die broeken verstellen heb ik vroeger ook moeten doen.
• Wat leuk, geweldig dat je moeder dit voor je bewaard heeft. Mijn vader heeft vroeger ook als kolenboer, gewerkt naast zijn boer-zijn als bijbaantje, dus ik herken wel veel in dit verhaal.
• Je tekening roept herinneringen op; ik heb heel vroeger in Amsterdam op de 2 hoog gewoond en de kolenboer moest de kolen naar zolder brengen.
• Ja, die tijd heb ik ook nog meegemaakt. Met z'n allen om de kachel.
• Vooral de houding van de kolensjouwers, mooi in balans getekend. En grappig in de maat lopend. We haalden de kolen met een knijpkat in de toren van de kerk. De één lichtte met de knijpkat bij en de ander vulde de kit, die we schep gebruikten. Dat mocht eigenlijk niet, omdat de kit dan eerder versleten zou zijn. Maar 't ging wel sneller......Door de kolenkit op jouw tekening, herinner ik mij, het antraciet halen, op de l.o. leeftijd: Een tocht in `t duister naar kerk en toren. (voor de duidelijkheid: dit is een reactie van een zoon van een koster)
• Ja, dat waren tijden. Alleen de kamer werd verwarmd door een kolenkachel en met enige regelmaat werden er kolen gebracht op ons balkon. We woonden 2 hoog en het balkon was dan pikzwart net als de kolenboer. En de trap moest daarna geboend worden omdat je met 3 gezinnen op 1 trap woonde.
• Dat waren nog eens tijden.  Waar zal de jeugd van 2011 over 60 jaar op terugkijken?
• Ik weet nog waar die kolenboer zat, Op de Middenweg tegenover Frankendeal achter het benzine station. Firma van de Meij, had eerst een paard en wagen, later een vrachtauto. Volgens mij spaarden onze ouders het hele jaar coupons bij die firma om zo de winter door te komen. Het was steeds een vraag of ze wel genoeg van die bonnen gespaard hadden.
• Ik herken vanuit mijn vroege jeugd de kolenman die kolen kwam bezorgen bij mijn grootouders.
• Bij ons lagen de kolen ook op zolder, eerst in jutezakken, later in papieren zakjes die zo in de speciale kolenkit pasten, antraciet nootjes, nr. 5. Onze kolenleverancier was Mons, met de slogan "Koud en guur, Mons in het vuur".
• Dank je wel voor je mooie kerstwens. en het mooie verhaal over de kolenman. Het herinnerde mij aan het kolenhok in de tuin en de zwarte mannen die met een zak op hun rug door het huis liepen.
• Het verhaal van de kolenmannen gaat in mijn herinnering niet 50 jaar terug. Bij mij is het nog niet zo lang geleden, 20 jaar in de voormalige DDR, dat wij kolen nog zelfs door het kleine kelder venster naar binnen moesten schuiven. En veel dat het was! Cokes was wel begeerd, maar dat kreeg je alleen als je goede relaties had… Die warmte hield namelijk lang aan. En de kolen moesten wij zelf naar boven tillen. Op gegeven moment was het trappen lopen met 2 emmers kolen onze sportieve uitdaging om in de zomer met de rugzak de bergen in te kunnen gaan. Zo heeft iedereen zijn gedachtes aan oude tijden.